Depresyonda Noroanatomik Baglantilar

[alimallah]

2
0. yüzyýlýn ikinci yarýsýndaki teknolojik geliþmeler,
duygudurum bozukluklarýnýn patogenezinde biyolojik faktörlerin rolüyle ilgili çalýþmalarý hýzlandýrmýþtýr. Depresyon etiyolojisine yönelik olarak yapýlan
nörokimyasal ve nöroendokrinolojik çalýþmalar bu
alanda önemli adýmlar atýlmasýna yol açmýþ, psikofarmakoterapide yeni çýðýrlar açýlmasýna neden olmuþtur.
Yine depresif bozuklukta beynin yapýsal durumunun
incelenmesi, belli beyin bölgelerinin hastalýktaki rolü
de uzun yýllardýr araþtýrýcýlarýn ilgisini çeken bir
alandýr. Bu ilginin nedeni, depresif bozukluklardaki
belirtiler, bulgular ve öznel deneyimlerin bazý nörobiyolojik süreçlerdeki iþlev bozukluklarýna benzerlik
göstermesidir. Aðýr deprese hastalardaki bellek bozukluklarý, sorun çözmedeki güçlükler, dikkat ve konsantrasyon bozukluklarý, olumsuz düþünceler, sanrýlar ve varsanýlar gibi bulgular bazý özgül kortikal
alanlarýnýn iþlevlerinin bozulmasýnda da olur. Yine
depresif hastalarda gözlenen psikomotor yavaþlama
ya da psikomotor ajitasyon, prefrontal korteks, talamus, striatum ve bazal gangliyon lezyonlarýnda da
gözlenmektedir. Uyku bozukluklarý, dinlenmemiþ
uyanma, gün içi duygudurum deðiþiklikleri, iþtah ve
cinsel iþlev bozukluklarý, hipotalamus, nükleus akumbens ve talamusu da içeren zedelenmelerde ortaya çýkmaktadýr. Bu ortak belirti ve bulgular, görüntüleme
yöntemlerindeki teknolojik geliþmeyle birlikte araþtýrýcýlarýn ilgisini duygudurum bozukluklarý etyopatogenezinde beynin özgül bölgelerinin rolü üzerine
yoðunlaþtýrmýþtýr (Doris ve ark.1999, Thase 2000).
Ancak, özellikle yüksek beyin iþlevlerinin yalnýzca
belirli anatomik yerleþim yerleri ile iliþkili olmayýp
ayný zamanda bu bölgeleri birleþtiren assosiyasyon
alanlarý ile de iliþkili olduðu düþünülmektedir. Bu
alanlar düþünce, duygu, algýlama, konuþma, bellek
gibi biliþsel iþlevlerin iþleyiþinden sorumludurlar ve
zedelenmelerinde biliþsel iþlevlerde bozulma ortaya
çýkar. Motor ve duyusal uyaranlarýn tam olarak
algýlanmasý ve anlaþýlabilir olmasý için uyaranlar,
assosiyasyon alanlarýndan geçmek zorundadýrlar.
Ýnsan beyninde motor ve duyusal korteks dýþýnda
kalan ve bunlar arasýndaki iliþkiyi saðlayan alanlara
assosiyasyon alanlarý ya da korteksi denir. Bu alanlarýn özelliði birden çok uyarana karþý duyarlýdýrlar
yani heteromodaldirler. Zedelenmelerinde farklý klinik
görünümlerde belirti ve bulgular ortaya çýkar (Kýrlý
2000, Kupfermann 1991a, Tanrýdað 1986).
Assosiyasyon korteksleri bazý yüksek fonksiyonlarý
yönetirler. Bunlar; istemsiz hareketler, duyusal algýlama, kognisyon, emosyonel davranýþ, bellek ve dil gibi
iþlevlerdir. Assosiyasyon alanlarýný 3 bölümde incelemek mümkündür.
1. Prefrontal korteks arka-yan frontal lobu ve
orbitofrontal korteksi içine alýr. Temel olarak karmaþýk
motor iþlevler ve biliþsel davranýþý yöneten bir
bölgedir. Ýç ve dýþ uyaranlarý deðerlendirip uygun
motor yanýtý verme, bilinçli olarak bir eylemi tasarla