Mayoz Bolunme Ve Evreleri

[alimallah]

Mayoz Bölünme ve Evreleri

Mayoz bölünmenin ayrıntılarına geçmeden önce bazı kavramları hatırlayalım. Bir canlının vücut hücrelerinde her kromozom tipinden ikişer tane bulunur. Biri anne,diğeri babadan gelen, şekil ve büyüklükleri aynı olan bu kromozom çiftlerine homolog kromozomlar denir. Vücut hücreler i homolog kromozomları bulundurduğu için iki takım kromozoma sahiptir. Bu tip hücreler diploit olarak adlandırılır ve 2n şeklinde gösterilir. Gamet olarak adlandırılan üreme hücreleri (sperm ve yumurta) diploit hücrelerin mayoz bölünme geçirmesiyle oluşur. Mayoz bölünme sırasında homolog kromozomlar birbirinden ayrılır ve kromozom sayısı yarıya düşer. Bu nedenle mayoz sonucu oluşan üreme hücrelerinde homolog kromozom çiftlerinin birer üyesi bulunur. Tek kromozom takımı taşıyan hücreler haploit olarak adlandırılır ve n ile gösterilir. Bazı canlılarda mayoz bölünme sonucu spor adı verilen hücreler meydana gelir.

Döllenme sırasında gametlerin birleşmesiyle diploit kromozom takımı yeniden oluşur. Böylece mayoz bölünmeyle bir tür içinde kromozom sayısının nesiller boyu sabit kalması sağlanır.

Mayoz bölünme tek bir DNA eşlenmesinden sonra arka arkaya iki hücre bölünmesi (mayoz 1 ve mayoz 2) gerçekleşir. Diploit kromozomlu üreme ana hücresi mayoza başlamadan önce bir hazırlık evresi (interfaz) geçirir.

İnterfaz

Organeller ve genetik materyal kendini eşler. Her bir kromozom aynı genetik bilgiyi içeren ve kromatit adı verilen iki ipliğe sahip olur. Bu kromatitler sentromerlerinden birbirine bağlıdır.

Mayoz I

Profaz I: Mayozun en uzun evresidir. Bu evrede kromatin iplikler kısalıp kalınlaşmaya başlar. Homolog kromozomlar yan yana gelerek çift oluştururlar. Bu süreç sinapsis olarak adlandırılır . Homolog kromozom çifti yan yana gelince dört kromatit demeti şeklinde görülmeye başlar. Bu dörtlü gruplara tetrat adı verilir. Sinapsis sırasında homolog kromozomların kardeş olmayan kromatitleri parça değiş tokuşu yaparlar. Krossing over denilen bu olay sayesinde yeni gen birleşmeleri meydana gelir. Profaz I evresinde ayrıca sentriyoller birbirinden uzaklaşır ve aralarında iğ iplikleri meydana gelir. Çekirdek zarı parçalanır ve çekirdekçik kaybolur. İğ iplikleri tetratların kinetokorlarından tutunur.

Metafaz I: Homolog kromozomlar tetratlar halinde ekvator düzlemine sıralanırlar.

Anafaz I: İğ ipliklerinin kısalmasıyla homolog kromozomlar birbirinden ayrılarak zıt kutuplara doğru hareket eder.

Telofaz I ve Sitokinez: Çekirdek zarı ve çekirdekçik yeniden oluşur. İğ iplikleri kaybolur. Sitoplazmanın bölünmesiyle homolog kromozom çiftinden yalnız birini taşıyan haploit iki hücre meydana gelir.

Mayoz II başlamadan önce DNA eşlenmesi gerçekleşmez. Çünkü her kromozom halen iki kardeş kromatit içermektedir.

Mayoz II

Profaz II: Çekirdek zarı oluşmuşsa parçalanır. İğ iplikleri kromatitlerin kinetokorlarına bağlanır.

Metafaz II: Kromozomlar düzgün bir şekilde ekvator düzlemine yerleşir.

Anafaz II: Kardeş kromatitler birbirinden ayrılır ve hücrenin zıt kutuplarına doğru hareket eder.

Telafoz II ve Sitokinez: Kutuplara çekilen kromozomların etrafında çekirdek zarı oluşur ve sitoplazma bölünmesi gerçekleşir.

Sonuç olarak mayoz bölünme tamamlandığında diploit(2n) kromozomlu bir hücreden her biri haploit (n) sayıda kromozom içeren dört hücre oluşur. Gamet adı verilen bu hücrelerin hayvanlarda bölünme yetenekleri yoktur. Mayoz sonucu oluşan hücreler spor ise bölünerek bir bireyi meydana getirebilir.