Noropsikoloji

[alimallah]

Canli varliklar iki temel ögeden olusur: zihin ve beden. Insanoglunun dogal meraki, evrendeki diger olaylar gibi, canli varliklari da anlamaya ve bu konuda açiklamalara ulasmaya yöneliktir. Bu amaca yönelik olarak da canlilarin zihni, pozitif bilim dallarindan psikolojinin kapsaminda ele alinmistir. Canlilarin bedeni ise biyolojik bilimler olarak adlandirilan fizyoloji, biyokimya, histoloji, genetik gibi temel bilim dallariyla tip gibi uygulamali dallarin alanina girmistir.

Belli konudaki bilgi birikimi ve teknolojinin yeterli olmadigi durumlarda, karmasik konulari bilesenlerine ayirmanin ve bu bilesenlerin her birini ayri ayri anlamaya çalismanin pratik bir yönü vardir. Is canli gibi karmasik varliklari ve özellikle de insani anlamak oldugunda, olayi farkli karmasiklik düzeyinde ele alan bagimsiz bilim dallarinin varliklari hakli da gösterilebilir; psikoloji, fizyoloji, biyofizik ve biyokimya dizisinde oldugu gibi. Ancak bu yapilirken canli varligin ne sadece zihin ve ne de sadece beden olmadigini ve canli teriminin beden ve zihnin olusturdugu bir bütünü ifade ettigini unutmamak gerekir. Tek yaklasim, canliyi bilesenlerine ayirip bagimsiz bilim dallari içinde incelemek olsaydi, "agaçlari incelerken ormani gözden kaçirma" tehlikesiyle karsi karsiya kalinabilirdi.

Günümüzde konuyla ilgili bilim alanlarinin sahip oldugu veri tabani ve ulasilan teknoloji düzeyi canli denen karmasik varligin bir bütün olarak ele alinmasini saglayacak düzeye erismis bulunmaktadir. Böylelikle günümüzde canli varliklari çesitli bilesen veya yönleri ile ayri ayri ele alan bilim alanlarinin yaninda konuyu bir bütün olarak ele alan bilim dallari da vardir. Birden fazla bilim alanini içermesi nedeniyle disiplinlerarasi olarak adlandirilan bu bütünlestirici dallardan bir grubunda ise, beden ve zihin birarada ele alinmaktadir. Canliyi olusturan iki temel yönü bütünlesik bir yaklasimla ele alan dallar arasinda psikofizyoloji, fizyolojik psikoloji, biyopsikoloji ve nöropsikoloji gibi bilim alanlari bulunmaktadir. Bu dallarin her biri, temelde, beden ve zihnin iliskisini ele almaktadir. Bununla beraber, bagimsiz varliklarini hakli gösterecek biçimde, bu bilim dallarinin aralarinda bazi farklar da vardir. Psikofizyoloji biliminde davranissal olaylarin (örnegin kaygi ) bedensel olaylar (örnegin hormonlar) üzerindeki etkisi incelenmektedir. Fizyolojik psikolojide ise, bedensel olaylarin (örnegin beyindeki alin loblari) davranislar (örnegin strateji kurma ve planlama) üzerindeki etkileri arastirilmaktadir. Biyopsikolojide beden-zihin iliskisi evrim boyutu da gözönüne alinarak incelenir. Temel amaci dogayi anlamak olan bu temel bilim dallarinin yaninda nöropsikoloji, yine beden ve zihin iliskisini ele alan ancak toplumun sorunlarina çözüm getirme amacini gütmesi nedeniyle, uygulamali nitelikte olan bir bilim dalidir. Nöropsikoloji bilim alaninda amaç; tüm canlilarin ve özellikle de insan bedeninin en önemli organi olan beyinde meydana gelen islev bozukluklarinin, zihinsel ve davranissal süreçlere etkisini belirlemektir. Nöropsikologun görev alani; konjenital, travmatik, tümöral ve enfeksiyöz hasarlar sonucu insanin zihninde, bilissel süreç ve davranislarinda ortaya çikan degisiklikleri ve ilgili hastaliklari ortaya koymaktir. Nöropsikolog örnegin, hippokampal formasyon sklerozlarinin görüldügü epilepsi hastalarinda ögrenme sürecinin nasil etkilendigini veya Broca alaninda islev bozukluguna yol açan tümöral olusuma sahip hastanin konusma becerisinde ne gibi bozulmalarin oldugunu belirlemeye çalisir. Beyni içeren hastaliklarla bilissel ve davranissal olaylarin iliskisinin ortaya konmasini içeren bu faaliyetler bütününe `nöropsikolojik degerlendirme` adi verilir.